Библиотекарь с большой буквы

Актуальные темы

22 Апр.

Светлана Санчат-ооловна Сааяныӊ ады «интеллигенция», «ном», «ном саӊы» деп билиглер-биле холбаалыг болгаш оон ёзулуг демдээ деп болур. Ооӊ-биле кады ажылдап келген коллегаларыныӊ Светлана Санчат-ооловнанын дугайында үзел-бодалын өөренип көөрү-биле опросту чоруткан мен. Түӊнелинде, мындыг үнелел-чурук меӊээ көстүп келген: башкы база ёзулуг дагдыныкчы, мерген угаанныг сүме кадыкчызы, билдинмес чүүлдү билдингир кылдыр сургаптар уран аргалыг кижи.
Светлана Санчат-ооловна Саая деп чогум кымыл ол? - деп айтырыгдан эгелээйн. «Тыва Республиканыӊ культуразыныӊ алдарлыг ажылдакчызы» деп хүндүлүг аттыӊ эдилекчизи. Оон аӊгыда Светлана Санчат-ооловна Тываныӊ библиотека талазы-биле баштайгы специалистериниӊ бирээзи.
Өвүр кожуунга библиотека херээниӊ сайзыралыныӊ талазы-биле киирген улуг-хуузу чүдел?
Баштай доозуп келгеш Өвүр кожууннуӊ төп ном саӊынга эргелекчилей берген. А эжи Дапык Алдын-кыс Маадыровна библиотекарь турган. 1979 чылдан 1985 чылга чедир Өвүр кожууннуӊ төпчүткен номнар саӊнарыныӊ директору. Бодунуӊ кады доозуп келген эжи Дапык Алдын-Кыс Маадыровна-биле ном саӊынга бир-ле дугаар учёт, отчётту тургузуп, ону шын кылырынга библиотекарларга дуза чедирип эгелээн; каталогтар-биле ажылдыӊ баштайгы базымы кылдынган база номчукчуларны оларны ажыглап билир кылдыр өөредип эгелээннер. «Директорлап чорааш кадрлар-биле ажылче кол кичээнгейни угландырып турганы-биле бот өөредилге-биле Алевтина Чаш-ооловнаны «баштай ол дааранылга комбинадынга ажылдап турда, төп ном саӊынга номчулга залы ажытынар деп баарга чалап эккелген кижи мен, чуге дээрге моон мурнунда Канскынын библиотекарь черинге өөренип турган боорга» деп сактып орду. «Баштай ажылдап кээримге кожууннуӊ ном саӊы амгы ДЮСШ турган черге, эжии эрги почта талазынче турган. Оон амгы «Пушкин» деп шолалаарывыс Сергей Биче-оолович Ооржактыӊ бажыӊынче көшкен, оон культура бажыӊынче көжүп кирген бис» деп сактып турар.
1985 чылдан 1999 чылга чедир Өвүр кожууннуӊ төпчүткен номнар саннарынын четкизиниӊ методизи болуп ажылдаан болгаш «Эртемден – методикаже – база практикаже» деп арга-биле ажылды чоргузуп, көдээ салбырларже удаа-дараа үнүүшкүннерни кылып, каталог база фондуну шын салырыныӊ талазы-биле бөлүк шеф ажылдарын организастап, янзы-бүрү хемчеглерни эрттиреринге консультацияны берип, сценарийлерни тургузуп турган. Бо ажылга ажылдап турар үезинден сактыышкыннындан «Та кайы чыл ыйнаан уттуп алган-дыр мен. Моолдуӊ Улангомга дуржулга солчуру-биле чеде берген бис. Директорувус Александра Кертик-ооловна. Моол коллегалар каталог-даа чок, фондуну харын тускай дүрүм ёзугаар салып каан, а эӊ солун чүүл ынчан төлевирлиг ачы-дузаны ажылында ажыглай бергени-биле бисти кайгаткан.
1999 чылдан тыва номнар ниити фондудан аӊгылатынган болгаш Светлана Санчат-ооловна кожууннуӊ төп ном саӊынын чурт-шинчилел килдизиниӊ баштайгы эргелекчизи кылдыр томуйлаткан. Аӊаа ажылдап турган үезинде дараазында эртем-практиктиг конференцияларны эрттиргилээн: республика чергелиг «Родоплеменные группы РТ. Традиции и обычаи» (2000 ч.), номчулга конференциязы «Мээӊ кудумчум төөгүзү» (2007 ч.), кожуун чергелиг «Өвүр кожууннуӊ чурттакчыларыныӊ бойдус камгалаар талазы-биле ёзу-чаӊчылдары» - деп эртем-практиктиг конференция (1999 ч.).
Тываларда «Эки кылган ажыл, элеп читпес алдар» - деп мерген сөстер бар болгай. Светлана Санчат-ооловнаныӊ кылып чоруткан ажылдарын каксы таныштырып тура ооӊ республиканыӊ библиотекаларыныӊ баштайгы клубтарнын бирээзи «Родник» клувунга доктаавас аргам чок. Кол угланыышкынны аныяктарже көрүнген-даа болза, республика чергелиг херээжен чон аразынга мөөрейлерге шаӊналдыг черлерни ап турган клуб деп Санчат-ооловна санап турар.
2000 чылдарда Өвүр кожууннуӊ ном саӊнары ажылыныӊ бир угланыышкынын шинчилел база парлалга ажылы кылдыр колдап эгелээн үезинде, номчукчуларга справка күүседирде ажыглап турарывыс «Өөрзүрек чоннуг, өзүген малдыг, өӊгүр каас бойдустуг Өвүр черим» деп онзагай аттыг календары кожуун дугайында медээни берип турар үндезин кылдыр Светлана Санчат-ооловна үндүрген.
Светлана Санчат-ооловнадан амгы үеде библиотека херээнде ажылдап чоруур аныяктарга чүнү күзээрин айтырарымга «Дээди эртемни ыяап чедип алырын, чаа чүүлдерни ажыл-ишке үениӊ маӊы-биле деӊге ажыглап, сагынгыр-тывынгыр болуп ажылдаарын» диди. Чедир кылдынмайн барган ажыл-ижинге хамаарыштыр «Ажылга чаа компьютер кирип эгелээн, бо талазы-биле хөйнү сайзырадып кылыксаанын илерети». Ооӊ амыдыралчы кыйгызы: «Чүгле бурунгаар болгаш чаа чүүлдерже чүткүл». «Библиотекарь – шилитиргеннерниӊ аас-кежиктиг мергежили»-дир деп бодал-биле доостум.
Өвүр кожууннуӊ төпчүткен номнар саӊнарыныӊ библиогравы Донгак Эмма Индир-ооловна белеткээн.